ابراهيم اقبال
37
فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى )
النزول ، مدينى ( 234 ق ) نخستين نگارش با اين نام است . در سده پنجم ، پنج كتاب ، تأليف گرديد . يك كتاب چاپى ، يك نسخه خطى و سه كتاب در قالب ذكر نام به جاى مانده است . اسباب النزول ، واحدى ( 468 ) يكى آثار مهم اين علم است . در سده ششم ، تنها يك نسخه خطى و چهار عنوان تأليف ، پابرجاست . از آثار سدههاى هفتم ، هشتم ، نهم ، سه اثر انتشار يافته است و سه اثر در قالب نسخه خطى و دو اثر به صورت ذكر نام به جاى مانده است . در سدههاى دهم تا سيزدهم ، سه تأليف به چاپ رسيده است و از دو تأليف ، نسخه خطى و يك ذكر نام به جاى است . معاصران ، هشت تأليف انتشار يافته ، در اين علم ، به عمل آوردهاند كه اين با همه آثار نشر يافتهء پيشين برابر است . 2 . فهرست تأليفات نزول قرآن الف . فهرست تأليفات با سير تاريخى نزول القرآن « 1 » ، ابن عباس عبد الله ( 68 ق ) به روايت عكرمه بربرى ( 104 ق ) . نزول القرآن « 2 » ، ضحّاك بن مزاحم بلخى خراسانى ابو القاسم ( 105 ق ) . نزول القرآن « 3 » ، حسن بصرى بن يسار ابو سعيد ( 110 ق ) . تنزيل القرآن بمكة و المدينة « 4 » ، زهرى محمد بن مسلم عبد الله بن شهاب ( 124 ق ) . به كوشش صلاح الدين منجد ، بيروت ، 1383 ق / 1963 م ، ( 16 ص ) ؛ به كوشش حاتم صالح ضامن ، مجله مجمع العلمي العراقي ، جلد 8 ؛ جزء 2 و 3 . التنزيل في القرآن « 5 » ، ابن فضّال على بن حسن كوفى ( 224 ق ) . اسباب النزول « 6 » ، ابن مدينى على بن عبد الله جعفر سعدى ابو الحسن ( 234 ق ) .
--> ( 1 ) . ابن نديم ، 58 ؛ زركشى ، 1 / 115 ؛ صفار ، 59 . ( 2 ) . زركشى ، 1 / 115 - 116 ؛ على شواخ ، 1 / 137 . ( 3 ) . ابن نديم ، 58 ؛ زركشى ، 1 / 116 ؛ سزگين ، 1 / 35 ؛ صفار ، 59 ؛ على شواخ ، همانجا ؛ مهدوىراد ، 17 . ( 4 ) . زركشى ، همانجا ؛ صفار ، 53 ؛ مهدوىراد ، 20 . ( 5 ) . آقا بزرگ ، 4 / 454 ؛ زركشى ، همانجا ؛ على شواخ ، 1 / 134 . ( 6 ) . ابن نديم ، 282 ؛ حاجى خليفه ، 1 / 76 ؛ زركشى ، 1 / 115 ؛ سيوطى ، الإتقان ، 1 / 107 ؛ على شواخ ، 1 / 127 ؛ مهدوىراد ، 31 - 32 .